Wniosek

Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości

Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości

na zapytanie nr 2143

w sprawie egzekucji przez samorządy terytorialne świadczeń alimentacyjnych od osób, które uchylają się od spełnienia tego obowiązku

Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na pismo z dnia 21 lipca 2008 r., (SPS-024-2143/08), przy którym przedstawiono zapytanie posłów Stanisławy Prządki i Stanisława Rydzonia dotyczące egzekucji przez samorządy terytorialne świadczeń alimentacyjnych od osób, które uchylają się od spełnienia tego obowiązku, uprzejmie przedstawiam, co następuje.

Odnosząc się do pierwszego ze stawianych pytań, wskazać należy na specyficzny charakter należności alimentacyjnych. Otóż z reguły dłużnikami alimentacyjnymi są osoby o niskim statusie majątkowym, często nieposiadające zatrudnienia lub też utrzymujące się z prac dorywczych. Osoby te nie dopełniają obowiązku alimentacyjnego przede wszystkim z uwagi na ich złą sytuację majątkową. Zatem przyczyną niskiej skuteczności egzekucji należności alimentacyjnych jest przede wszystkim sytuacja majątkowa samych dłużników. Należy także zauważyć, iż do wypłaty alimentów przez gminę ze środków budżetu państwa dochodzi w sytuacji, kiedy egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego okazuje się bezskuteczna. Oczywiste jest zatem, iż ponowna egzekucja skierowana przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu, tym razem z wniosku gminy, która w ten sposób próbuje odzyskać wypłacone środki, również okazuje się bezskuteczna. Skoro bowiem dłużnik alimentacyjny wcześniej nie posiadał majątku, z którego można było skutecznie przeprowadzić egzekucję na rzecz osoby uprawnionej, to trudno spodziewać się, aby taki majątek znalazł się w przypadku prowadzenia egzekucji na rzecz gminy.

Odnosząc się do drugiego pytania, informuję, iż z dniem 1 października 2008 r. wchodzi w życie ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 19 października 2007 r. Nr 192, poz. 1378). Ustawa ta uchyla obowiązującą dotychczas ustawę z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 17 maja 2005 r. Nr 86, poz. 732, z późn. zm.). Poza przywróceniem funduszu alimentacyjnego ustawa ta wprowadza szereg nowych rozwiązań dotyczących zasad pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego w przypadku bezskuteczności egzekucji. Wskazuje ona nowe warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów (tzw. świadczeń z funduszu alimentacyjnego), reguluje nowe zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania tych świadczeń.

Przede wszystkim jednak ustawa ta wprowadza rozwiązania w zakresie obowiązków podejmowania przez właściwe organy określonych działań nadzorczych wobec organów egzekucyjnych, a także działań zmierzających do ustalenia przyczyn bezskuteczności egzekucji oraz podejmowania stosownych działań wobec dłużników alimentacyjnych, mających na celu aktywizację zawodową tych osób. Ustawa ta nakłada na przykład na organ właściwy dłużnika i wierzyciela (tj. na wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego - osoby uprawnionej) obowiązek przekazywania organowi prowadzącemu postępowanie egzekucyjne wszelkich posiadanych informacji istotnych dla skuteczności egzekucji oraz informowania właściwego sądu o bezczynności lub wszelkich przejawach opieszałości komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu (art. 3 ust. 7 i 8).

Ponadto zgodnie z art. 3 ust. 6 powołanej ustawy organ prowadzący postępowanie egzekucyjne jest obowiązany do informowania organu właściwego dłużnika oraz organu właściwego wierzyciela o stanie egzekucji i przyczynach jej bezskuteczności każdorazowo na wniosek tych organów, w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania, a także każdorazowo w przypadku zaistnienia okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia lub na podejmowane działania wobec dłużników alimentacyjnych, w terminie 14 dni od dnia powzięcia informacji o zaistnieniu tych okoliczności. Zgodnie z art. 4 ust. 1 organ właściwy dłużnika jest zobowiązany w przypadku złożenia stosownego wniosku do przeprowadzenia tzw. wywiadu alimentacyjnego w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej. Ponadto organ ten jest zobowiązany odebrać od dłużnika oświadczenie majątkowe, które dłużnik składa pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Zgodnie z art. 4 ust. 4 organ właściwy dłużnika może także wystąpić do kierownika ośrodka pomocy społecznej o udzielenie informacji, o których mowa w art. 4 ust. 1, dotyczących dłużnika alimentacyjnego, jeżeli w posiadaniu kierownika ośrodka znajduje się rodzinny wywiad środowiskowy dotyczący tego dłużnika, przeprowadzony na podstawie przepisów o pomocy społecznej nie wcześniej niż 3 miesiące od dnia wystąpienia o udzielenie tej informacji.

Organ właściwy dłużnika, zgodnie z art. 5 ust. 1, jest także zobowiązany przekazać komornikowi sądowemu informacje mające wpływ na skuteczność prowadzonej egzekucji, w szczególności zawarte w wywiadzie alimentacyjnym oraz oświadczeniu majątkowym dłużnika alimentacyjnego.

W przypadku gdy dłużnik alimentacyjny nie może wywiązać się ze swoich zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ właściwy dłużnika zobowiązuje dłużnika alimentacyjnego do zarejestrowania się jako bezrobotny albo jako poszukujący pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny. Ponadto zwraca się on do starosty o podjęcie działań zmierzających do aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego, a w razie braku możliwości aktywizacji zawodowej występuje z wnioskiem do starosty o skierowanie dłużnika alimentacyjnego do robót publicznych lub prac organizowanych na zasadach robót publicznych, określonych w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Ustawa nakłada także na organ właściwy dłużnika obowiązek podejmowania stosownych działań w przypadku, kiedy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, odmawia złożenia oświadczenia majątkowego oraz odmawia podjęcia prac, o których mowa w ust. 2, uchyla się od nich lub odmawia zarejestrowania się jako bezrobotny lub też odmawia zarejestrowania się jako poszukujący pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny. W takich sytuacjach organ właściwy dłużnika ma obowiązek złożyć wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.) oraz złożyć wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego.

W przypadku braku możliwości aktywizacji dłużnika alimentacyjnego lub braku możliwości skierowania dłużnika do prac organizowanych na zasadach robót publicznych starosta zobowiązany jest do informowania o tym organu właściwego dłużnika. Natomiast organ właściwy dłużnika jest zobowiązany informować organ właściwy wierzyciela oraz komornika sądowego o podjętych działaniach wobec dłużnika alimentacyjnego, a także o ich efektach. Bardziej szczegółowe wnioski oraz ocenę wskazanych powyżej rozwiązań zawartych w powołanej ustawie będzie można przedstawić dopiero po upływie pewnego okresu jej funkcjonowania.

Sekretarz stanu

Marian Cichosz

Warszawa, dnia 11 sierpnia 2008 r.