Odpowiedź na zapytanie nr 1958
Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Infrastruktury - z upoważnienia ministra -
na zapytanie nr 1958
w sprawie uregulowań prawnych dotyczących wypłat odszkodowań za nieruchomości przejęte pod inwestycje realizujące cele publiczne
Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na zapytanie pani poseł Iwony Śledzińskiej-Katarasińskiej przekazane przy piśmie Pana Marszałka z dnia 26 czerwca 2008 r., znak SPS-024-1958/08, dotyczące regulacji prawnych w zakresie wypłat odszkodowań za nieruchomości przejęte pod inwestycje realizujące cele publiczne, uprzejmie przedstawiam informacje w tej kwestii.
Poruszane przez panią poseł sprawy regulowane są przepisem art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, z późn. zm.), z którego wynika, iż nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, niestanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Stosownie do art. 73 ust. 4 ww. ustawy odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, które z mocy prawa stały się własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego, jest ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Natomiast w zakresie ustalenia wysokości odszkodowania postępowanie prowadzi starosta, według zasad i trybu określonego przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603, z późn. zm.).
W odniesieniu do pytania dotyczącego możliwości uzyskania odszkodowania przez osoby, które do dnia 31 grudnia 2005 r. nie złożyły wniosku o odszkodowanie uprzejmie wyjaśniam, iż termin do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania, wynikający z przepisów art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, z późn. zm.), jest terminem prawa materialnego - do jego przywrócenia nie jest uprawniony ani orzekający w sprawie organ administracji publicznej, ani sąd - a jego niezachowanie przesądza o wygaśnięciu prawa do odszkodowania. W takim stanie rzeczy wnioski o odszkodowanie, złożone po dacie 31 grudnia 2005 r. są bezskuteczne. Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, iż wydanie przez starostę decyzji o odszkodowaniu musi być poprzedzone orzeczeniem wojewody potwierdzającym przejście z mocy prawa własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne na rzecz Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Starosta nie może bowiem orzekać o odszkodowaniu za nieruchomości, które z dniem 1 stycznia 1998 r. nie przeszły na rzecz ww. podmiotów publicznych.
Należy jednocześnie dodać, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 2006 r., sygn. III CZP 19/05, wejście w życie przepisu art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające (...) przewidującego odszkodowanie dla właścicieli nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, które z mocy prawa stały się własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie wyłącza możliwości zgłoszenia roszczeń przez te osoby o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości przed dniem 1 stycznia 1999 r. Sąd Najwyższy uznał bowiem, że utrata własności rzeczy nie powoduje utraty możliwości żądania wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy w okresie, w którym właścicielowi własność jeszcze przysługiwała. Zatem dawnemu właścicielowi przysługuje, na podstawie art. 224 w związku z art. 225 Kodeksu cywilnego, żądanie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przed dniem 1 stycznia 1999 r. z nieruchomości, która na podstawie art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające (...) stała się z tym dniem własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.
Natomiast odnosząc się do kwestii odpowiedzialności urzędników za błędy, opieszałość lub zaniechanie załatwienia sprawy, należy wskazać, że zarówno postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, jak również w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania za przejęte nieruchomości są postępowaniami administracyjnymi, do których zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z treścią art. 35 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki.
Dodatkowo należy zauważyć, że na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub ustalonym w myśl art. 36 K.p.a. stronie służy zażalenie do organu administracji publicznej wyższego stopnia.
Ponadto należy przypomnieć, iż przepisy prawa przewidują kontrolę działalności administracji publicznej. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądem administracyjnym (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) w świetle przepisu art. 3 § 2 pkt 8 kontrola działalności administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach na bezczynność organów administracji publicznej.
Przedstawiając powyższe wyjaśnienia, wyrażam przekonanie, że pozwolą one na wyjaśnienie wątpliwości przedstawionych w zapytaniu pani poseł Iwony Śledzińskiej-Katarasińskiej.
Z poważaniem
Podsekretarz stanu
Piotr Styczeń
Warszawa, dnia 22 lipca 2008 r.