Interpelacja nr 9367
Interpelacja nr 9367
do ministra budownictwa
w sprawie przedłużenia czasu składania wniosków o wypłatę odszkodowań za nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, niestanowiące ich własności, a zajęte na drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego
Szanowny Panie Ministrze! Zgodnie z ustawą z dnia 13 października 1998 roku Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dziennik Ustaw z 1998 roku Nr 133, poz. 872, z późniejszymi zmianami) nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 roku we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, niestanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 roku stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego.
Zgodnie z ust. 4 art. 73 wzmiankowanej ustawy odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne było ustalane i wypłacane wedle zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela złożony w okresie od 1 stycznia 2001 roku do 31 grudnia 2005 roku. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie wygasło.
Na skutek jednak braku dostatecznej informacji o możliwości ubiegania się o odszkodowanie za nieruchomości duża grupa uprawnionych do odszkodowania nie zdołała złożyć w terminie określonym w ustawie wniosków o wypłatę odszkodowania, a tym samym została pozbawiona możliwości uzyskania rekompensaty za utraconą własność.
Powyższe rozwiązanie ustawowe budzi uzasadnione wątpliwości co do zgodności z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, narusza bowiem zasadę zaufania obywateli do organów państwa wynikającą z zasady demokratycznego państwa prawnego oraz z art. 21 Konstytucji, przerzuca bowiem na obywatela ciężar zabiegów o należne mu odszkodowanie, podczas gdy to państwo wkracza w sferę chronionego konstytucyjnie prawa własności.
Wedle danych ze strony internetowej Ministerstwa Budownictwa przygotowany został, datowany na dzień 10 sierpnia 2006 roku, projekt ustawy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw przedłużający termin składania wniosków o odszkodowanie za znacjonalizowane i skomunalizowane nieruchomości do 31 grudnia 2010 roku, jednak na skutek braku uzgodnień międzyresortowych nie został on wniesiony do Sejmu ani nawet przedstawiony Radzie Ministrów.
W związku z powyższych proszę Pana Ministra o odpowiedź na następujące pytania:
1. Ilu właścicieli nieruchomości utraciło swoją własność w oparciu o decyzje wydane przez wojewodów w oparciu o art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 roku Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną?
2. Ilu właścicieli złożyło wniosek o odszkodowanie za nieruchomości przejęte przez Skarb Państwa i właściwe jednostki samorządu terytorialnego na mocy art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 roku Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w terminie do 31 grudnia 2005 roku?
3. Ilu właścicieli złożyło wniosek o odszkodowanie za nieruchomości przejęte przez Skarb Państwa i właściwe jednostki samorządu terytorialnego na mocy art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 roku Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną po 31 grudnia 2005 roku?
4. Czy Minister Budownictwa zamierza doprowadzić do wniesienia przez Radę Ministrów do Sejmu przygotowanego przez Ministerstwo Budownictwa projektu ustawy przewidującego przedłużenie możliwości składania wniosków o odszkodowanie za nieruchomości przejęte przez Skarb Państwa i właściwe jednostki samorządu terytorialnego na mocy art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 roku Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną i w jakim terminie zamierza to uczynić?
Łączę wyrazy szacunku
Poseł Włodzimierz Stępień
Kielce, dnia 20 sierpnia 2007 r.
Odpowiedź na interpelację nr 3721
Odpowiedź ministra skarbu państwa - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -
na interpelację nr 3721
w sprawie rozpatrzenia wniosku o wypłatę odszkodowania przez Komisję Odwoławczą Fundacji ˝Polsko-Niemieckie Pojednanie˝ w drodze wyjątku
Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo nr SPS-023-3721/08 dotyczące interpelacji pana posła Andrzeja Grzyba w sprawie rozpatrzenia wniosku o wypłatę odszkodowania przez Komisję Odwoławczą Fundacji ˝Polsko-Niemieckie Pojednanie˝ w drodze wyjątku informuję, że program tzw. wypłat świadczeń podstawowych i dodatkowych został zamknięty przez Fundację ˝Polsko-Niemieckie Pojednanie˝ (dalej: FPNP) w 2000 r. Wypłaty były realizowane ze środków w wysokości 500 mln DM przekazanych przez rząd RFN w latach 1992-1993 i były przeznaczone dla najbardziej poszkodowanych ofiar prześladowań nazistowskich w Polsce. Świadczenia wypłacane przez FPNP nie miały charakteru odszkodowań, lecz stanowiły formę pomocy humanitarnej dla ofiar III Rzeszy. Na wypłaty świadczeń z tego funduszu przeznaczono łącznie 732 mln zł, a beneficjenci zrealizowali łącznie ponad milion czeków. Wszystkie wnioski i dokumenty w sprawie wypłat, które wpłynęły do fundacji do końca 2000 r., zostały rozpoznane. Czas na złożenie wniosku, ewentualne uzyskanie i uzupełnienie dokumentów poświadczających doznanie represji, wynosił więc 8 lat. Komisja Odwoławcza FPNP zakończyła rozpatrywanie wniosków dotyczących świadczeń z tego funduszu w marcu 2002 r.
W latach 1992-2000 wnioskodawcy mogli przekazywać do fundacji nowe dowody prześladowań, które pozyskiwali z Archiwów Państwowych, ITS Arolsen i innych instytucji. W fundacji zdawano sobie sprawę, że wnioskodawcy tyle lat po wojnie napotykają na poważne problemy związane z właściwym udokumentowaniem represji. Wychodząc naprzeciw osobom zgłaszającym się o pomoc, poza wprowadzonym 3-miesięcznym terminem do złożenia odwołania, dopuszczono również możliwość wznawiania postępowania na podstawie dokumentów dosłanych w terminie późniejszym. Ponadto dokumenty archiwalne wydane przez archiwa państwowe polskie i zagraniczne nie były jedynymi, na podstawie których przyznawano pomoc. Za dokumenty represji uznawano także ankiety osobowe i pracownicze wytworzone do 1956 r., np. karty osobowe, ankiety personalne, książeczki wojskowe itp.
Fundacja ˝Polsko-Niemieckie Pojednanie˝ w 1999 r., działając w interesie byłych ofiar, zamówiła kwerendę w Głównej Komisji ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, której celem było pozyskanie dokumentów znajdujących się w Kartotekach Państwowego Urzędu Repatriacyjnego. Na podstawie tych dowodów przyznawano świadczenia bez konieczności składania odwołania przez osobę poszkodowaną.
W 2000 r. FPNP rozpoczęła intensywne przygotowania do programu wypłat ze środków niemieckiej Fundacji ˝Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość˝, dlatego też musiała ostatecznie zakończyć przyjmowanie dokumentów dotyczących świadczeń wypłacanych z poprzedniego funduszu. Zgodnie z uchwałą nr 51/2000 z dnia 4 grudnia 2000 r. wszystkie odwołania, które wpłynęły do fundacji po 31 grudnia 2000 r., pozostawiono bez rozpatrzenia.
Wypłaty ze środków niemieckiej Fundacji ˝Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość˝ zostały ostatecznie zamknięte z końcem 2006 r., wobec czego zlikwidowana została Komisja Odwoławcza FPNP i obecnie brak jest możliwości rozpatrywania zażaleń związanych z wcześniejszymi wypłatami prowadzonymi przez FPNP. Ponadto fundacja rozdysponowała środki finansowe pochodzące z odsetek od przekazanej kwoty 500 mln DM. Środki te zostały przeznaczone na bezpośrednią pomoc dla osób poszkodowanych.
Reasumując, wobec likwidacji instancji odwoławczej i braku środków finansowych przeznaczonych na ten cel nie jest możliwa zmiana rozstrzygnięć uprzednio podjętych przez FPNP ani też przyjmowanie nowych dokumentów i wyjaśnień dotyczących wypłaty świadczeń ze środków niemieckich przekazanych w latach 1992-1993.
Z poważaniem
Minister
Aleksander Grad
Warszawa, dnia 10 lipca 2008 r.
Interpelacja nr 6171
Interpelacja nr 6171
do ministra infrastruktury
w sprawie odszkodowań za grunty prywatne zajęte pod drogi publiczne
Szanowny Panie Ministrze! Do końca 2005 r. właściciele prywatnych gruntów, które w różnych okresach zostały zajęte pod drogi publiczne bez tytułu prawnego, mogli składać do starosty wnioski o ustalenie i wypłatę odszkodowania.
Podstawą wypłaty odszkodowań w tym trybie jest przepis art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 827, z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem grunty prywatne zajęte pod drogi publiczne z dniem 1 stycznia 1999 r. automatycznie przeszły na własność Skarbu Państwa lub odpowiedniej jednostki samorządu za odszkodowaniem. Problem w tym, że postępowanie prowadzące do uzyskania takiego odszkodowania jest długie i trudne dla obywatela. Ustawodawca postanowił bowiem, że procedura w tych sprawach będzie wieloszczeblowa, a więc przewlekła, a także będzie wymagać zgromadzenia przez byłego właściciela wielu dokumentów.
Faktem jest, że powołane przepisy regulują jedynie sprawę odszkodowań dla właścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, których grunty w dniu 31 grudnia 1998 r. spełniały łącznie następujące warunki:
- były zajęte pod drogi publiczne;
- pozostawały we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, a nie stanowiły ich własności.
Ponadto osobom tym przysługuje odszkodowanie tylko w przypadku, jeśli złożyły wniosek o odszkodowanie w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Odszkodowanie ustala starosta, natomiast do wypłaty odszkodowań zobowiązana jest gmina - w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, lub Skarb Państwa - w odniesieniu do dróg powiatowych, wojewódzkich i krajowych.
Po otrzymaniu wniosku starosta powinien przystąpić do ustalenia wysokości odszkodowania, jednak mógł to zrobić tylko wtedy, gdy wcześniej wojewoda wydał tzw. decyzję deklaratoryjną, w której stwierdził, że konkretna, pojedyncza działka przeszła z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy ustawy na własność gminy, powiatu lub województwa. W przypadku braku takiej decyzji starosta zawiesza wszczęte postępowanie do czasu jej wydania. Gdy wojewoda wyda decyzję, starosta powinien niezwłocznie wznowić postępowanie i powołać rzeczoznawcę z zakresu wyceny nieruchomości. Efektem takiego postępowania jest decyzja administracyjna ustalająca wysokość odszkodowania oraz wskazująca podmiot zobowiązany do wypłaty. Odszkodowanie powinno być wypłacone w ciągu 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji. W praktyce nawet po otrzymaniu decyzji wojewody starosta całymi miesiącami zwleka ze wznowieniem postępowania i ustaleniem odszkodowania.
Uzyskanie odszkodowania trwa długo i jest skomplikowane, z jednej strony brakuje środków na ich wypłaty (szczególnie w gminach o małych dochodach), a z drugiej procedury są przewlekłe i jest wiele możliwości przeciągania postępowań przez organy administracji.
Dodatkowy problem w związku z regulacją stanu prawnego dróg i wypłatą odszkodowań na rzecz dotychczasowych właścicieli nieruchomości zajętych pod drogi związany jest z możliwościami finansowymi gmin o małych dochodach.
Zgodnie z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, z późn. zm.) nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, niestanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.
Odszkodowanie, o którym wyżej mowa, wypłaca:
- gmina - w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi;
- Skarb Państwa - w odniesieniu do pozostałych dróg.
Z mocy przepisów Skarb Państwa finansuje odszkodowania dotyczące dróg powiatowych, wojewódzkich wszystkim samorządom powiatowym i wojewódzkim, z wyjątkiem samorządów gminnych. Przepis ten narusza ewidentnie konstytucyjną zasadę równości podmiotów - jednostek samorządu terytorialnego - w zakresie ponoszenia kosztów regulacji dróg. Konieczne jest zatem podjęcie inicjatywy ustawodawczej i zmiana przedmiotowego przepisu.
Proszę zatem o odpowiedź na pytanie, czy podjęta zostanie inicjatywa ustawodawcza upraszczająca procedury oraz prowadząca do równego traktowania w tym zakresie samorządów wszystkich szczebli.
Z poważaniem
Poseł Danuta Jazłowiecka
oraz grupa posłów
Warszawa, dnia 29 października 2008 r.