Odpowiedź na interpelację nr 7491

Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 7491

w sprawie odszkodowań dla gmin żydowskich za mienie pozostawione w Polsce po II wojnie światowej

Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do pisma z dnia 30 stycznia 2009 r. (sygn. SPS-023-7491/09) skierowanego do prezesa Rady Ministrów pana Donalda Tuska, przekazującego interpelację posła na Sejm RP pana Dariusza Seligi w sprawie odszkodowań dla gmin żydowskich za mienie pozostawione w Polsce po II wojnie światowej, przekazanego pismem z dnia 9 lutego 2009 r. (sygn. DSPA-4810-342/09) przez pana Sławomira Nowaka, sekretarza stanu, szefa Gabinetu Politycznego Prezesa Rady Ministrów - w porozumieniu z ministrem skarbu państwa - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów uprzejmie przedstawiam następujące informacje.

Komisja Regulacyjna do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich, działając zgodnie z ustawą z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 41, poz. 251, z późn. zm.) oraz zarządzeniem ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 10 października 1997 r. w sprawie szczegółowego trybu działania Komisji Regulacyjnej do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich (M.P. Nr 77, poz. 730, z późn. zm.), rozpatruje wnioski rewindykacyjne gmin żydowskich lub Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej, które zostały złożone do ww. komisji do dnia 10 maja 2002 r.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o stosunku państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek gminy żydowskiej lub związku gmin wszczyna się postępowanie, zwane dalej postępowaniem regulacyjnym, w przedmiocie przeniesienia na rzecz gminy żydowskiej lub związku gmin własności nieruchomości lub ich części przejętych przez państwo, a które w dniu 1 września 1939 r. były własnością gmin żydowskich lub innych wyznaniowych żydowskich osób prawnych, działających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli:

1) w tym dniu znajdowały się na nich cmentarze żydowskie lub synagogi,

2) w dniu wejścia w życie ustawy znajdują się na nich budynki stanowiące uprzednio siedziby gmin żydowskich oraz budynki służące uprzednio celom kultu religijnego, działalności oświatowo-wychowawczej i charytatywno-opiekuńczej.

Na podstawie art. 31 ust. 1 ww. ustawy w odniesieniu do powyżej wymienionych nieruchomości, z wyjątkiem cmentarzy żydowskich, regulacja może polegać na:

1) przeniesieniu własności nieruchomości lub ich części;

2) przyznaniu odpowiedniej nieruchomości zamiennej, gdyby przeniesienie własności natrafiało na trudne do przezwyciężenia przeszkody;

3) przyznaniu odszkodowania ustalonego według przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości w razie niemożności dokonania regulacji przewidzianych w pkt 1 i 2.

Odszkodowanie jest ustalane na podstawie operatów szacunkowych sporządzanych przez rzeczoznawców majątkowych, określających wartość nieruchomości według stanu z dnia utraty prawa własności przez wyznaniową osobę prawną, a według aktualnie obowiązujących cen.

Zgodnie z art. 30 ust. 2 przedmiotowej ustawy na wniosek gminy żydowskiej lub związku gmin prowadzone są również postępowania regulacyjne w przedmiocie przekazania własności nieruchomości lub ich części, stanowiących na Ziemiach Zachodnich i Północnych w dniu 30 stycznia 1933 r. własność gmin synagogalnych, działających na podstawie tytułu II ustawy z dnia 23 lipca 1847 r. o stosunkach Żydów (Zbiór ustaw pruskich Nr 30) i innych wyznaniowych żydowskich osób prawnych lub nieruchomości i ich części, których stan prawny nie jest ustalony:

1) jeżeli w dniu 30 stycznia 1933 r. znajdowały się na nich cmentarze żydowskie lub synagogi;

2) które stanowiły uprzednio siedziby gmin synagogalnych w miejscowościach będących w dniu wejścia w życie ustawy siedzibami gmin żydowskich;

3) w celu przywrócenia kultu religijnego, działalności oświatowo-wychowawczej i charytatywno-opiekuńczej.

Zgodnie z art. 31 ust. 2 ustawy o stosunku państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej w odniesieniu do cmentarzy żydowskich oraz nieruchomości położonych na Ziemiach Zachodnich i Północnych, o których mowa w art. 30 ust. 2 ww. ustawy, regulacja może polegać wyłącznie na przekazaniu nieruchomości lub ich części. W razie niemożności dokonania takiej regulacji postępowanie podlega umorzeniu.

Do dnia 30 stycznia 2009 r. do Komisji Regulacyjnej złożono 5504 wnioski. Wszczęto 5504 postępowania. 1511 postępowań zostało całkowicie lub częściowo zakończonych, z czego:

- 400 zakończono ugodą,

- 279 zakończono orzeczeniem (całkowicie lub częściowo) uwzględniającym wniosek,

- 501 zakończono wydaniem orzeczenia o umorzeniu postępowania regulacyjnego

- 216 zakończono orzeczeniem o oddaleniu, odrzuceniu wniosku,

- 46 nie uwzględniono orzeczenia.

Zawieszono 6 postępowań regulacyjnych.

Niezależnie od powyższego uprzejmie informuję, iż w Ministerstwie Skarbu Państwa powstał projekt ustawy o świadczeniach pieniężnych przyznawanych niektórym osobom, których dotyczyły procesy nacjonalizacji, regulujący kwestię wypłaty świadczeń pieniężnych na rzecz osób fizycznych, których mienie było przedmiotem procesów nacjonalizacyjnych. Prawo do świadczeń na podstawie przepisów projektowanej ustawy przyznaje się osobom fizycznym, które w dacie nacjonalizacji były właścicielami mienia i posiadały obywatelstwo polskie, bez względu na narodowość. Uprawnionymi do otrzymania świadczeń na podstawie przepisów projektowanej ustawy będą również osoby narodowości żydowskiej pod warunkiem, iż w dacie nacjonalizacji były obywatelami polskimi. Ustawa nie reguluje kwestii odszkodowań wypłacanych na rzecz organizacji żydowskich, ani kwestii zwrotu nieruchomości na rzecz gmin, czy też związków gmin żydowskich.

Jednocześnie uprzejmie informuję, iż świadczenia przewidziane w projektowanej przez Ministerstwo Skarbu Państwa ustawie wypłacane będą z funduszu świadczeń powstałego z przekształcenia istniejącego Funduszu Reprywatyzacji. Przychodami ww. funduszu będą m in.:

- środki pochodzące ze sprzedaży 5% akcji należących do Skarbu Państwa w każdej ze spółek powstałych w wyniku komercjalizacji,

- wpływy z gospodarowania nieruchomościami znajdującymi się w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa,

- wpływy ze sprzedaży uzyskanych przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe opcji redukcji gazów cieplarnianych oraz ze sprzedaży przekazanych na rzecz Agencji Nieruchomości Rolnych nieruchomości leśnych,

- część wpływów z gospodarowania nieruchomościami przekazanymi przez Skarb Państwa jednostkom samorządu terytorialnego oraz odsetki z tytułu oprocentowania środków zgromadzonych na rachunku funduszu świadczeń.

W sytuacji niedoboru środków wymienionych powyżej, fundusz zasilany będzie pożyczką z budżetu państwa w kwocie określonej w ustawie budżetowej.

Przepisy projektowanej ustawy nie precyzują wysokości stawki procentowej świadczenia przewidzianego w ustawie. Wielkość przyznanego świadczenia będzie wynikała z podzielenia sumy środków przeznaczonych na ten cel w kwocie ok. 20 miliardów złotych przez całkowitą wartość przejętego mienia, wynikającą z wydanych przez wojewodów decyzji. Po upływie terminu przeznaczonego na złożenie wniosków i wydanie decyzji przez wojewodów, minister skarbu państwa określi w drodze rozporządzenia wysokość stawki procentowej świadczenia osobom, których dotyczyły procesy nacjonalizacji.

Ponadto pragnę poinformować, iż Ministerstwo Skarbu Państwa nie prowadzi odrębnych wyliczeń co do skali wypłaty świadczeń na rzecz jednej z grup uprawnionych do uzyskania odszkodowania za mienie pozostawione w Polsce po II wojnie światowej.

Z wyrazami szacunku

Sekretarz stanu

Tomasz Siemoniak

Warszawa, dnia 25 lutego 2009 r.