Interpelacja nr 6171
Interpelacja nr 6171
do ministra infrastruktury
w sprawie odszkodowań za grunty prywatne zajęte pod drogi publiczne
Szanowny Panie Ministrze! Do końca 2005 r. właściciele prywatnych gruntów, które w różnych okresach zostały zajęte pod drogi publiczne bez tytułu prawnego, mogli składać do starosty wnioski o ustalenie i wypłatę odszkodowania.
Podstawą wypłaty odszkodowań w tym trybie jest przepis art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 827, z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem grunty prywatne zajęte pod drogi publiczne z dniem 1 stycznia 1999 r. automatycznie przeszły na własność Skarbu Państwa lub odpowiedniej jednostki samorządu za odszkodowaniem. Problem w tym, że postępowanie prowadzące do uzyskania takiego odszkodowania jest długie i trudne dla obywatela. Ustawodawca postanowił bowiem, że procedura w tych sprawach będzie wieloszczeblowa, a więc przewlekła, a także będzie wymagać zgromadzenia przez byłego właściciela wielu dokumentów.
Faktem jest, że powołane przepisy regulują jedynie sprawę odszkodowań dla właścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, których grunty w dniu 31 grudnia 1998 r. spełniały łącznie następujące warunki:
- były zajęte pod drogi publiczne;
- pozostawały we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, a nie stanowiły ich własności.
Ponadto osobom tym przysługuje odszkodowanie tylko w przypadku, jeśli złożyły wniosek o odszkodowanie w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Odszkodowanie ustala starosta, natomiast do wypłaty odszkodowań zobowiązana jest gmina - w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, lub Skarb Państwa - w odniesieniu do dróg powiatowych, wojewódzkich i krajowych.
Po otrzymaniu wniosku starosta powinien przystąpić do ustalenia wysokości odszkodowania, jednak mógł to zrobić tylko wtedy, gdy wcześniej wojewoda wydał tzw. decyzję deklaratoryjną, w której stwierdził, że konkretna, pojedyncza działka przeszła z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy ustawy na własność gminy, powiatu lub województwa. W przypadku braku takiej decyzji starosta zawiesza wszczęte postępowanie do czasu jej wydania. Gdy wojewoda wyda decyzję, starosta powinien niezwłocznie wznowić postępowanie i powołać rzeczoznawcę z zakresu wyceny nieruchomości. Efektem takiego postępowania jest decyzja administracyjna ustalająca wysokość odszkodowania oraz wskazująca podmiot zobowiązany do wypłaty. Odszkodowanie powinno być wypłacone w ciągu 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji. W praktyce nawet po otrzymaniu decyzji wojewody starosta całymi miesiącami zwleka ze wznowieniem postępowania i ustaleniem odszkodowania.
Uzyskanie odszkodowania trwa długo i jest skomplikowane, z jednej strony brakuje środków na ich wypłaty (szczególnie w gminach o małych dochodach), a z drugiej procedury są przewlekłe i jest wiele możliwości przeciągania postępowań przez organy administracji.
Dodatkowy problem w związku z regulacją stanu prawnego dróg i wypłatą odszkodowań na rzecz dotychczasowych właścicieli nieruchomości zajętych pod drogi związany jest z możliwościami finansowymi gmin o małych dochodach.
Zgodnie z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, z późn. zm.) nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, niestanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.
Odszkodowanie, o którym wyżej mowa, wypłaca:
- gmina - w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi;
- Skarb Państwa - w odniesieniu do pozostałych dróg.
Z mocy przepisów Skarb Państwa finansuje odszkodowania dotyczące dróg powiatowych, wojewódzkich wszystkim samorządom powiatowym i wojewódzkim, z wyjątkiem samorządów gminnych. Przepis ten narusza ewidentnie konstytucyjną zasadę równości podmiotów - jednostek samorządu terytorialnego - w zakresie ponoszenia kosztów regulacji dróg. Konieczne jest zatem podjęcie inicjatywy ustawodawczej i zmiana przedmiotowego przepisu.
Proszę zatem o odpowiedź na pytanie, czy podjęta zostanie inicjatywa ustawodawcza upraszczająca procedury oraz prowadząca do równego traktowania w tym zakresie samorządów wszystkich szczebli.
Z poważaniem
Poseł Danuta Jazłowiecka
oraz grupa posłów
Warszawa, dnia 29 października 2008 r.