Wniosek

Interpelacja nr 3649

Interpelacja nr 3649

do ministra infrastruktury

w sprawie zmiany terminu składania wniosków o odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne na podstawie art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną

Szanowny Panie Ministrze! W związku ze znaczną liczbą wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowań za nieruchomości zajęte z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. pod drogi publiczne zwracam się z prośbą o podjęcie działań zmierzających do przywrócenia terminu składania ww. wniosków. Zgodnie z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, z późn. zm.) nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, niestanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Do wypłaty odszkodowań zobowiązane zostały gminy - w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnym, i Skarb Państwa - w odniesieniu do pozostałych dróg.

Odszkodowania mogą być ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości, który należało złożyć w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

Należy zaznaczyć, że w praktyce w ustawowo wskazanym terminie wystąpili ze stosownymi wnioskami przede wszystkim ci właściciele nieruchomości, w odniesieniu do których to nieruchomości w latach 2001-2005 opracowane były operaty geodezyjne na potrzeby postępowań administracyjnych toczących się przed wojewodami, w wyniku których wydawane były decyzje stanowiące podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego tychże nieruchomości zajętych pod drogi publiczne. Znaczna część właścicieli nieruchomości nie była świadoma nie tylko upływu terminu składania wniosków o odszkodowanie do dnia 31 grudnia 2005 r., ale też w ogóle nie miała świadomości istniejących w tym zakresie regulacji prawnych.

Proces regulowania stanów prawnych dróg trwa i jeśli zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 73 przywołanej wyżej ustawy, uprawnione podmioty występują o ustalenie i wypłatę odszkodowania, jednakże z uwagi na upływ terminu składania przedmiotowych wniosków, a tym samym wygaśnięcie roszczenia i brak przedmiotu postępowania wydawane są decyzje o umorzeniu postępowania.

Skala problemu znana jest zarówno samorządom, jak też wojewodom, ponieważ w odniesieniu do większości decyzji o umorzeniu składane są odwołania, jednakże w aktualnie obowiązującym stanie prawnym brak jest możliwości prawnych do merytorycznego orzekania w sprawie o ustalenie i wypłatę odszkodowania.

W związku z powyższym zasadne jest rozważenie możliwości podjęcia działań legislacyjnych mających na celu przywrócenie terminów składania wniosków o odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującym pytaniem: Czy możliwe jest przywrócenie terminu składania wniosków dotyczących ustalenia i wypłaty odszkodowań za nieruchomości zajęte z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. pod drogi publiczne?

Z poważaniem

Poseł Jan Łopata

Lublin, dnia 12 czerwca 2008 r.

Odpowiedź na interpelację nr 7491

Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 7491

w sprawie odszkodowań dla gmin żydowskich za mienie pozostawione w Polsce po II wojnie światowej

Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do pisma z dnia 30 stycznia 2009 r. (sygn. SPS-023-7491/09) skierowanego do prezesa Rady Ministrów pana Donalda Tuska, przekazującego interpelację posła na Sejm RP pana Dariusza Seligi w sprawie odszkodowań dla gmin żydowskich za mienie pozostawione w Polsce po II wojnie światowej, przekazanego pismem z dnia 9 lutego 2009 r. (sygn. DSPA-4810-342/09) przez pana Sławomira Nowaka, sekretarza stanu, szefa Gabinetu Politycznego Prezesa Rady Ministrów - w porozumieniu z ministrem skarbu państwa - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów uprzejmie przedstawiam następujące informacje.

Komisja Regulacyjna do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich, działając zgodnie z ustawą z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 41, poz. 251, z późn. zm.) oraz zarządzeniem ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 10 października 1997 r. w sprawie szczegółowego trybu działania Komisji Regulacyjnej do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich (M.P. Nr 77, poz. 730, z późn. zm.), rozpatruje wnioski rewindykacyjne gmin żydowskich lub Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej, które zostały złożone do ww. komisji do dnia 10 maja 2002 r.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o stosunku państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek gminy żydowskiej lub związku gmin wszczyna się postępowanie, zwane dalej postępowaniem regulacyjnym, w przedmiocie przeniesienia na rzecz gminy żydowskiej lub związku gmin własności nieruchomości lub ich części przejętych przez państwo, a które w dniu 1 września 1939 r. były własnością gmin żydowskich lub innych wyznaniowych żydowskich osób prawnych, działających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli:

1) w tym dniu znajdowały się na nich cmentarze żydowskie lub synagogi,

2) w dniu wejścia w życie ustawy znajdują się na nich budynki stanowiące uprzednio siedziby gmin żydowskich oraz budynki służące uprzednio celom kultu religijnego, działalności oświatowo-wychowawczej i charytatywno-opiekuńczej.

Na podstawie art. 31 ust. 1 ww. ustawy w odniesieniu do powyżej wymienionych nieruchomości, z wyjątkiem cmentarzy żydowskich, regulacja może polegać na:

1) przeniesieniu własności nieruchomości lub ich części;

2) przyznaniu odpowiedniej nieruchomości zamiennej, gdyby przeniesienie własności natrafiało na trudne do przezwyciężenia przeszkody;

3) przyznaniu odszkodowania ustalonego według przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości w razie niemożności dokonania regulacji przewidzianych w pkt 1 i 2.

Odszkodowanie jest ustalane na podstawie operatów szacunkowych sporządzanych przez rzeczoznawców majątkowych, określających wartość nieruchomości według stanu z dnia utraty prawa własności przez wyznaniową osobę prawną, a według aktualnie obowiązujących cen.

Zgodnie z art. 30 ust. 2 przedmiotowej ustawy na wniosek gminy żydowskiej lub związku gmin prowadzone są również postępowania regulacyjne w przedmiocie przekazania własności nieruchomości lub ich części, stanowiących na Ziemiach Zachodnich i Północnych w dniu 30 stycznia 1933 r. własność gmin synagogalnych, działających na podstawie tytułu II ustawy z dnia 23 lipca 1847 r. o stosunkach Żydów (Zbiór ustaw pruskich Nr 30) i innych wyznaniowych żydowskich osób prawnych lub nieruchomości i ich części, których stan prawny nie jest ustalony:

1) jeżeli w dniu 30 stycznia 1933 r. znajdowały się na nich cmentarze żydowskie lub synagogi;

2) które stanowiły uprzednio siedziby gmin synagogalnych w miejscowościach będących w dniu wejścia w życie ustawy siedzibami gmin żydowskich;

3) w celu przywrócenia kultu religijnego, działalności oświatowo-wychowawczej i charytatywno-opiekuńczej.

Zgodnie z art. 31 ust. 2 ustawy o stosunku państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej w odniesieniu do cmentarzy żydowskich oraz nieruchomości położonych na Ziemiach Zachodnich i Północnych, o których mowa w art. 30 ust. 2 ww. ustawy, regulacja może polegać wyłącznie na przekazaniu nieruchomości lub ich części. W razie niemożności dokonania takiej regulacji postępowanie podlega umorzeniu.

Do dnia 30 stycznia 2009 r. do Komisji Regulacyjnej złożono 5504 wnioski. Wszczęto 5504 postępowania. 1511 postępowań zostało całkowicie lub częściowo zakończonych, z czego:

- 400 zakończono ugodą,

- 279 zakończono orzeczeniem (całkowicie lub częściowo) uwzględniającym wniosek,

- 501 zakończono wydaniem orzeczenia o umorzeniu postępowania regulacyjnego

- 216 zakończono orzeczeniem o oddaleniu, odrzuceniu wniosku,

- 46 nie uwzględniono orzeczenia.

Zawieszono 6 postępowań regulacyjnych.

Niezależnie od powyższego uprzejmie informuję, iż w Ministerstwie Skarbu Państwa powstał projekt ustawy o świadczeniach pieniężnych przyznawanych niektórym osobom, których dotyczyły procesy nacjonalizacji, regulujący kwestię wypłaty świadczeń pieniężnych na rzecz osób fizycznych, których mienie było przedmiotem procesów nacjonalizacyjnych. Prawo do świadczeń na podstawie przepisów projektowanej ustawy przyznaje się osobom fizycznym, które w dacie nacjonalizacji były właścicielami mienia i posiadały obywatelstwo polskie, bez względu na narodowość. Uprawnionymi do otrzymania świadczeń na podstawie przepisów projektowanej ustawy będą również osoby narodowości żydowskiej pod warunkiem, iż w dacie nacjonalizacji były obywatelami polskimi. Ustawa nie reguluje kwestii odszkodowań wypłacanych na rzecz organizacji żydowskich, ani kwestii zwrotu nieruchomości na rzecz gmin, czy też związków gmin żydowskich.

Jednocześnie uprzejmie informuję, iż świadczenia przewidziane w projektowanej przez Ministerstwo Skarbu Państwa ustawie wypłacane będą z funduszu świadczeń powstałego z przekształcenia istniejącego Funduszu Reprywatyzacji. Przychodami ww. funduszu będą m in.:

- środki pochodzące ze sprzedaży 5% akcji należących do Skarbu Państwa w każdej ze spółek powstałych w wyniku komercjalizacji,

- wpływy z gospodarowania nieruchomościami znajdującymi się w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa,

- wpływy ze sprzedaży uzyskanych przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe opcji redukcji gazów cieplarnianych oraz ze sprzedaży przekazanych na rzecz Agencji Nieruchomości Rolnych nieruchomości leśnych,

- część wpływów z gospodarowania nieruchomościami przekazanymi przez Skarb Państwa jednostkom samorządu terytorialnego oraz odsetki z tytułu oprocentowania środków zgromadzonych na rachunku funduszu świadczeń.

W sytuacji niedoboru środków wymienionych powyżej, fundusz zasilany będzie pożyczką z budżetu państwa w kwocie określonej w ustawie budżetowej.

Przepisy projektowanej ustawy nie precyzują wysokości stawki procentowej świadczenia przewidzianego w ustawie. Wielkość przyznanego świadczenia będzie wynikała z podzielenia sumy środków przeznaczonych na ten cel w kwocie ok. 20 miliardów złotych przez całkowitą wartość przejętego mienia, wynikającą z wydanych przez wojewodów decyzji. Po upływie terminu przeznaczonego na złożenie wniosków i wydanie decyzji przez wojewodów, minister skarbu państwa określi w drodze rozporządzenia wysokość stawki procentowej świadczenia osobom, których dotyczyły procesy nacjonalizacji.

Ponadto pragnę poinformować, iż Ministerstwo Skarbu Państwa nie prowadzi odrębnych wyliczeń co do skali wypłaty świadczeń na rzecz jednej z grup uprawnionych do uzyskania odszkodowania za mienie pozostawione w Polsce po II wojnie światowej.

Z wyrazami szacunku

Sekretarz stanu

Tomasz Siemoniak

Warszawa, dnia 25 lutego 2009 r.

Interpelacja nr 4550

Interpelacja nr 4550

do ministra spraw zagranicznych

w sprawie roszczeń majątkowych wobec Polski w kontekście wniosku czterech amerykańskich kongresmenów zgłoszonego do Kongresu USA

Szanowny Panie Ministrze! W związku z wnioskiem czterech kongresmanów Stanów Zjednoczonych zgłoszonym do Kongresu USA, aby ten podjął uchwałę/rezolucję wzywającą rząd Polski do zwrotu lub wypłaty odszkodowań za mienie żydowskie pozostałe w Polsce po II wojnie światowej w niniejszej interpelacji zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy prawdą jest, że Polska, począwszy od roku 1949, przystąpiła do regulacji zobowiązań za mienie obywateli i instytucji poszczególnych 10 krajów Zachodu (Europy Zachodniej i Ameryki Północnej)?

2. Czy prawdą jest, że w umowach tych ujęto także roszczenia obywateli tych państw, w tym także obywateli Rzeczypospolitej, którzy po wojnie uzyskali obywatelstwo tych państw, do dat zawarcia tych umów?

3. Czy prawdą jest, że Polska wypłaciła przewidziane umowami zobowiązania rządom sygnatariuszom tych umów, a te rządy wypłaciły odszkodowania swoim obywatelom, których ocalałe resztki majątkowe pozostały po wojnie na terytorium Polski?

4. Czy prawdą jest, że z każdym z tych krajów zostały zawarte umowy międzypaństwowe, w których to umowach Polska przyjęła na siebie zobowiązanie spłaty wartości ocalałego i przejętego przez państwo polskie mienia obywateli i instytucji tych państw, które istniało w Polsce przed wybuchem II wojny światowej?

5. Czy prawdą jest, że w procesie zawierania tych umów poszczególne kraje, które zgłaszały roszczenia majątkowe za swoich obywateli i podmioty prawne (instytucje) wobec ich pozostałych w Polsce po II wojnie światowej majątków, szacowały wartość tego mienia, za obopólną zgodą obu państw, tj. Polski i kraju zgłaszającego roszczenia, poprzez zespoły wspólnych ekspertów według następującego trybu postępowania: najpierw weryfikowano stan ocalenia, stopień zniszczenia i rabunku przez okupanta niemieckiego i ocalały stan wyceniano do wartości odszkodowania?

6. Czy prawdą jest, że w dniu 16 lipca 1960 r. polski rząd podpisał z rządem USA układ dotyczący roszczeń majątkowych obywateli i instytucji USA od Polski za pozostawiony i ocalały w Polsce majątek tych obywateli i instytucji?

7. Czy prawdą jest, że zgodnie z art. 1 tegoż traktatu/umowy rząd Polski zobowiązał się zapłacić, a rząd USA przyjąć 40 mln ówczesnych dolarów amerykańskich za całkowite uregulowanie i zaspokojenie wszystkich roszczeń obywateli USA, zarówno osób fizycznych, jak i prawnych, z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które nastąpiło w Polsce przed dniem podpisania i wejścia tego układu w życie?

8. Czy prawdą jest, że spłata tego zobowiązania przez Polskę następowała do sekretarza stanu USA w rocznych ratach i została w całości spłacona i rozliczona dnia 10 stycznia 1981 r.?

9. Czy prawdą jest, że analogicznie jak w USA i wobec USA, rząd Polski podpisał stosowne układy/umowy z rządami 9 innych państw Zachodu, w analogicznym przedmiocie roszczeń majątkowych ich obywateli i instytucji jak z USA?

10. Czy prawdą jest, że:

- Polska z Francją podpisały umowę w 1948 i 1951 r. i wypłacono rządowi Francji odszkodowanie w łącznej kwocie 65,5 mln dolarów amerykańskich?

- w roku 1949 i 1953 Polska podpisała taką umowę z Danią i zapłaciła rządowi Danii odszkodowanie w łącznej kwocie 5,7 mln koron duńskich?

- w roku 1949 Polska podpisała także ze Szwajcarią i Lichtensteinem i wypłaciła ich rządom odszkodowania w łącznej kwocie 12 mln dolarów amerykańskich?

- w 1949 i 1966 r. podpisano taką umowę ze Szwecją i wypłacono rządowi Szwecji kwotę 22 560 tys. dolarów USA?

-w roku 1954 Polska zawarła analogiczną umowę z rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej i wypłaciła mu łącznie odszkodowanie w kwocie 5460 tys. funtów brytyjskich?

- w roku 1963 Polska podpisała również taką umowę z Belgią i Luksemburgiem i wypłaciła rządom tych państw odszkodowanie w łącznej kwocie 800 mln franków belgijskich?

- w roku 1963 podpisano również taką umowę z Grecją, która poza odszkodowaniem majątkowym obejmowała również odszkodowanie za wkłady obywateli greckich (czasowo przebywających po wojnie na terytorium Polski) na książeczkach oszczędnościowo-inwestycyjnych przymusowo zakładanych, z mocy polskiej ustawy z 1948 r., w łącznej kwocie 230 tys. dolarów USA?

- w roku 1970 Polska podpisała także taką umowę z rządem Austrii i wypłacono mu odszkodowanie w kwocie 71,7 mln szylingów austriackich?

- podpisano też takie umowy z rządami Holandii, której wypłacono 9050 tys. guldenów holenderskich, oraz Kanady, której wypłacono 1225 tys. dolarów kanadyjskich?

- włoskim roszczeniom z tego tytułu zadośćuczyniono w ramach tzw. umowy węglowej?

11. Czy prawdą jest, że ponadto Polska zawarła ze Szwajcarią inne umowy, np. o wypłatę środków finansowych zgromadzonych przez obywateli Polski w bankach szwajcarskich przed 1 września 1939 r., i Polska otrzymała z tego tytułu zwrot 80 mln dolarów USA, która to kwota została przez rząd Józefa Cyrankiewicza przekazana gminie żydowskiej w Polsce na powojenne urządzenie się?

Szanowny Panie Ministrze! Jeśli prawdziwe są dane wymienione wyżej, to wynika, że na podstawie ważnych, obowiązujących i zakończonych realizacyjnie umów międzynarodowych Polska wypłaciła odszkodowania o ówczesnej wartości ponad 250 mln dolarów USA. Dolar USA z roku 1960 równa się 5 dolarom obecnie. Można więc przyjąć, że Polska wypłaciła ponad 1 mld dolarów odszkodowań majątkowych cudzoziemcom, a nie wypłaciła takich odszkodowań własnym obywatelom.

W związku z tym kieruję do Pana Ministra zasadnicze pytanie: Dlaczego polska dyplomacja i rząd Polski nie wykorzystuje tych faktów wobec zgłaszanych roszczeń majątkowych wobec Polski?

Z wyrazami szacunku

Poseł Stanisław Żelichowski

Warszawa, dnia 25 lipca 2008 r.