w sprawie potrącania świadczeń alimentacyjnych z zasiłku socjalnego

Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości

na interpelację nr 5059

w sprawie potrącania świadczeń alimentacyjnych z zasiłku socjalnego

Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do pisma Pana Wicemarszałka Sejmu Marka Kotlinowskiego z dnia 12 października 2006 r. (SPS-023-5059/06) w sprawie interpelacji Pana Posła Waldemara Nowakowskiego uprzejmie wyjaśniam.

Wszelkie ograniczenia egzekucji unormowane są w przepisach art. 829-839 K.p.c., gdzie enumeratywnie wymienione są rzeczy, prawa i wierzytelności, które nie podlegają egzekucji bądź podlegają jej w ograniczonym zakresie. Kwestię zasiłków okresowych regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, z późn. zm.), a w szczególności jej art. 38 ust. 1, który stanowi, iż zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Jest to więc świadczenie z opieki społecznej, które nie jest wymienione w żadnym z przepisów części trzeciej, tytułu I, działu V K.p.c. ˝Ograniczenia egzekucji˝, a zatem zasiłek okresowy z powodu bezrobocia, przyznany dłużnikowi Panu Andrzejowi Tomalakowi, nie podlega ograniczeniom w sądowym postępowaniu egzekucyjnym. Z tej przyczyny zajęcie powyższego zasiłku, dokonane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Radziejowie, zostało dokonane prawidłowo.

Należy ponadto zauważyć, że kwestia dopuszczalności egzekucji z otrzymanego przez dłużnika zasiłku socjalnego była przedmiotem badania przez Sąd Rejonowy w Radziejowie w sprawie o sygn. akt I Co 119/06 w związku z wniesioną skargą na czynności komornika (dłużnik Andrzej Tomalak domagał się umorzenia postępowania egzekucyjnego). Skarga ta została oddalona po przeprowadzeniu w dniu 7 czerwca 2006 r. rozprawy, na której wysłuchano strony. Powyższe postanowienie również nie zostało zaskarżone i nie został złożony wniosek o sporządzenie jego uzasadnienia. Sąd powszechny podzielił zatem stanowisko komornika wyrażone w piśmie z dnia 27 kwietnia 2006 r. i uznał, że żaden przepis nie zabrania prowadzenia egzekucji ze świadczenia z pomocy społecznej.

Minister Sprawiedliwości w ramach prowadzonych obecnie prac legislacyjnych przygotował projekt zmian Kodeksu postępowania cywilnego. Zakłada on między innymi rozszerzenie katalogu przedmiotowego z art. 831 § 1 i wyłączenie spod egzekucji także wszystkich świadczeń z pomocy społecznej (w tym również zasiłków okresowych) wskazanych w ustawie o pomocy społecznej.

Sąd Rejonowy we Włocławku wyrokiem z dnia 4 lutego 2003 r. w sprawie II Rc 1742/02 podwyższył orzeczone w 1999 r. alimenty od pozwanego Andrzeja Tomalaka na rzecz małoletnich powodów Agnieszki Tomalak (z kwoty 100 zł do kwoty 150 zł miesięcznie) oraz Tomasza Tomalaka (z kwoty 80 zł do 150 zł miesięcznie), oddalając powództwo w pozostałym zakresie (uprawnieni dochodzili alimentów w łącznej kwocie 400 zł). Wyrok ten uprawomocnił się, gdyż strony nie wniosły od niego środków zaskarżenia. Nie został również złożony wniosek o sporządzenie uzasadnienia. Prawomocny wyrok zasądzający obowiązek świadczenia jest tytułem egzekucyjnym, który zaopatrzony w klauzulę wykonalności stanowi podstawę do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 776 w zw. z art. 777 § 1 pkt 1 K.p.c.).

Abstrahując od powyższych okoliczności, należy stwierdzić, że przebieg postępowania rozpoznawczego nie wywołuje najmniejszych zastrzeżeń co do jego prawidłowości. Po odebraniu w dniu 10 grudnia 2002 r. wyjaśnień informacyjnych strony zostały pouczone o konieczności składania wniosków dowodowych. Niezależnie od tego sąd z urzędu zwrócił się do stosownych instytucji o nadesłanie niezbędnych informacji, w tym do kilku powiatowych urzędów pracy o wskazanie, czy w ciągu ostatnich 2 lat dysponowały one ofertami pracy dla bezrobotnych w wieku i z kwalifikacjami pozwanego. Po otrzymaniu żądanych informacji w dniu 22 stycznia 2003 r. sąd przesłuchał strony w trybie art. 304 K.p.c. i ogłosił wyrok w terminie publikacyjnym.

Brak jest związku pomiędzy podwyższeniem alimentów w oparciu o przepis art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego a stanowiskiem wyrażonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych - pozwanego w późniejszej sprawie w związku z wydaniem odmownej decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego (wniosek taki został złożony wobec całkowitej bezskuteczności egzekucji zasądzonych alimentów).

Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Radziejowie wszczął postępowanie egzekucyjne (sygn. akt Kmp 3/01) na wniosek małoletnich powodów reprezentowanych przez matkę Krystynę Tomalak w oparciu o wyrok Sądu Rejonowego we Włocławku z dnia 4 listopada 1989 r. III Rc 860/99. Nie udało się wyegzekwować należności, gdyż dłużnik Andrzej Tomalak nigdzie na stałe nie pracował, utrzymując się z prac dorywczych i pomocy rodziny. Dobrowolnie płacił na własne dzieci w różnych okresach czasu bardzo drobne kwoty (od 5 zł do 20 zł; za cały 2004 r. przekazano uprawnionym 180 zł). Wierzyciele w dniu 8 grudnia 2003 r. złożyli do komornika wniosek o przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie wymienionego wyżej wyroku Sądu Rejonowego we Włocławku z dnia 4 lutego 2003 r.

Trzykrotnie kierowane były wnioski do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego (w związku z bezskutecznością egzekucji), za każdym razem nie były one uwzględniane (jedna z tych odmów została zaskarżona). Jedyne większe należności przekazano wierzycielom wtedy, gdy przez okres 1-2 miesięcy dłużnik pracował w spółce ˝Sugar Tor˝. Jak wynika z pisma spółki z dnia 16 października 2002 r., ostatni raz Pan Andrzej Tomalak pracował tam 1 dzień, po czym pracę porzucił. Obecnie wysokość zadłużenia na rzecz małoletnich dzieci wynosi prawie 16 000 zł.

Przepraszam za opóźnienie w udzieleniu niniejszej odpowiedzi spowodowane zmianą lokalizacji Departamentu Wykonania Orzeczeń i Probacji, wykonującego czynności z zakresu nadzoru nad egzekucją sądową oraz koniecznością zasięgnięcia dodatkowych informacji.

Z wyrazami szacunku

Sekretarz stanu

Beata Kempa

Warszawa, dnia 14 listopada 2006 r.